انتشار این مقاله


پایین بودن پلاکت خون چیست؟

پایین بودن پلاکت خون، یک اختلال خونی است که لیست بلند بالایی از دلایل ممکن را شامل می‌شود. این اختلال همچنین تحت عنوان ترومبوسیتوپنی شناخته می‌شود. پایین بودن پلاکت خون همواره یک اختلال جدی نیست. با این حال، این وضعیت، توانایی خون در انعقاد را تحت تاثیر قرار می‌دهد؛ و بهمین ترتیب زخمها خونریزی شدیدی […]

پایین بودن پلاکت خون، یک اختلال خونی است که لیست بلند بالایی از دلایل ممکن را شامل می‌شود. این اختلال همچنین تحت عنوان ترومبوسیتوپنی شناخته می‌شود.

پایین بودن پلاکت خون همواره یک اختلال جدی نیست. با این حال، این وضعیت، توانایی خون در انعقاد را تحت تاثیر قرار می‌دهد؛ و بهمین ترتیب زخمها خونریزی شدیدی خواهند داشت این موقعیت می‌تواند تداخلهای جدی در برخی بیماران ایجاد کند.

این مطلب به بررسی شرایط، داروها و موادی که می‌توانند باعث کاهش تعداد پلاکت شوند، از جمله پورپورای ترومبوسیتوپنیک ایدیوپاتیک (ITP)، و نحوه‌ی شناسایی علایم، و مطالب مرتبط با درمان می‌پردازد.

علل

سطح پلاکتها معمولا در نتیجه‌ی دو فاکتور اصلی، پایین است. یا یک وضعیت زمینه‌ای پزشکی باعث کاهش سطح پلاکت می‌شود، و یا شخصی در حال دریافت دارویی است که تعداد پلاکتها را کاهش می‌دهد.

داروها و ترکیبات

داروها، ترکیبات سمی، مصرف زیاد الکل، حتی نوشیدنی‌هایی مانند آب تونیک که حاوی کینین هستند، می‌توانند باعث کاهش تعداد پلاکتها شوند. کینین همچنین در قرص‌های مورد استفاده در کرامپهای عضلات پا یافت می‌شود.

اگر پزشکی یکی از این ترکیبات را بعنوان دلیل پایین بودن پلاکت خون بداند، قطع مصرف این ترکیب می‌تواند سطح پلاکتها را به حالت طبیعی بازگرداند. اگر دلیل، دارویی است که برای یک اختلال دیگر مصرف می‌شود، پزشک ممکن است دارو را تغییر دهد.

از سمومی که می‌توانند باعث ترومبوسیتوپنی شوند می‌توان به حشره‌کش‌ها، آرسنیک و بنزن اشاره کرد.

ترکیبات زیر، داروهای ضدپلاکت یا ضد انعقادی هستند که شامرش پلاکت را کاهش می‌دهند:

  • مهارکننده‌های گلیکوپروتئین IIb/IIIa؛ از جمله آبسیکسیماب، اپتیفیباتید، و تیروفیبان

داروهای OTC که می‌توانند باعث کاهش تعداد پلاکت شوند، شامل موارد زیر هستند:

  • استامینوفن
  • ایبوپروفن
  • ناپروکسن

برخی از داروهایی که می‌توانند علت ترومبوسیتوپنی باشند:

  • آمیودارون
  • آمپی سیلین و دیگر آنتی بیوتیک‌ها
  • سایمتیدین
  • پیپراسیلین
  • داروهای ضد تشنج مانند کاربامازپین
  • سولفونامیدها مانند تری‌متوپریم-سولفامتوکسازول
  • وانکومایسین

وضعیت‌ها

پایین بودن پلاکت خون شامل طیف وسیعی از دلایل پزشکی می‌شود. دلیل اصلی کاهش تولید یا افزایش تخریب پلاکتها است.

پلاکتها همچنین می‌توانند به تعداد زیاد در طحال گیر بیفتند. برخی وضعیتها می‌تواند منجر به بزرگی این ارگان شکمی شود.

دلایلی که تولید پلاکتها را در مغز استخوان تحت تاثیر قرار می‌دهند، عبارتند از:

  • لوسمی و دیگر سرطانها که می‌توانند جایگزین مغز استخوان شوند
  • عفونتهای ویروسی از جمله HIV و هپاتیت C
  • انواع مشخصی از آنمی
  • سپسیس
  • سندرم دیسترس تنفسی حاد (ARDS)
  • درمانهای سرطان مانند رادیوتراپی و شیمی درمانی
  • بیماری‌های خود ایمن مانند ITP
  • برخی از داروها مانند آنتی بیوتیک‌ها، داروهای قلبی-عروقی و داروهای ضد تشنج
  • مواجهه با ترکیبات سمی
  • مصرف بیش از حد الکل
  • سابقه خانوادگی سطوح پایین پلاکت

در برخی از بارداری‌ها، پلاکتها می‌توانند تخریب شوند. این وضعیت معمولا به اندازه‌ای خفیف است که به درمان نیاز نداشته و با زمان برطرف می‌شود.

علائم

علایم شمارش اندک پلاکت تنها در سطوح بسیار پایین بروز می‌یابد. شمارش اندکی پایینتر می‌توانند علایمی نداشته باشد.

اگر شمارش پلاکتی به اندازه‌ی کافی پایین باشد که خونریزی خودبخودی را باعث شود، فرد ممکن است متوجه خونریزی‌های اندکی شود که نقاط تیره، حلقوی و کوچک تحت عنوان پتشی را در پوست ایجاد می‌کنند.

پتشی‌های متعدد می‌توانند به یکدیگر متصل شده و راشهای بزرگتر تحت عنوان پورپورا ایجاد کنند.

ITP نیز می‌تواند باعث خونریزی بی‌دلیل لثه‌ها یا بینی و حضور خون در ادرار یا مدفوع گردد. در این موارد ITP، شمارش پلاکتی پایینتر از ۲۰هزار در هر میکرولیتر خون است.

پلاکت چیست؟

پلاکت، جزئی اساسی از خون است. این اجزا مسئول بازسازی آسیب بافتی بوده و نقشی حیاتی در سیستم انعقاد خون ایفا می‌کنند، که به توقف خونریزی و ترمیم زخمها کمک می‌کند. انعقاد خون همچنین تحت عنوان هموستاز شناخته می‌شود.

پلامتها برای چشم غیر مسلح، نامرئی نیستند. مغز استخوان آنها را تولید کرده و آنها در خون با عمر میانگین ۱۰ روز گردش می‌کنند.

چگونه پلاکتها موجب توقف خونریزی می‌شوند؟

پس از آسیب دیواره رگ خونی، پلاکتها به شکاف موجود در رگ خونی متصل می‌شوند. زمانیکه دیواره یک رگ خونی آسیب دیده است، ترکیبی را ظاهر می‌سازد که پلاکتها را فعال می‌کند. پلاکتهای فعال شده، وقایع بعدی را که پلاکتهای بیشتری را به محل فراخوانده و یک لخته خونی آغاز به تشکیل می‌کند، زمینه سازی می‌کنند. این روند هر شکافی را می‌پوشاند.

همچنین پلاکتهای فعال شده پروتئینهای چسبناکی بمنظور کمک در شکل گیری لخته آزاد می‌کنند. یک پروتئین، فیبرین نام دارد که شبکه‌ای از رشته‌ها را که لخته را پایدار می‌کند، تشکیل می‌دهد.

مقادیر طبیعی

شمارش پلاکت، تجمع پلاکتها در خون را اندازه گیری می‌کند. یک متخصص انجام این آزمایش را در آزمایشگاه برعهده دارد.

شمارش طبیعی پلاکت از ۱۴۰هزار تا ۴۵۰ هزار پلاکت در هر میکرولیتر خون را شامل می‌شود. زمانیکه تعداد پلاکتها اندک باشد، تجمع پلاکتها کاهش می‌یابد.

شمارش پلاکت زنان در حالت طبیعی، حوالی چرخه قاعدگی اندکی تغییر یافته و می‌تواند تا انتهای بارداری، کاهش یابد.

خطر خونریزی با کاهش شمارش پلاکت، افزایش می‌یابد. ولی مشکلات خونریزی تا شمارش کمتر از ۸۰ هزار تا ۱۰۰هزار پلاکت در هر میکرولیتر، نادر هستند.

شمارش پلاکت زیر، خطر خونریزی شدید را به همراه دارد:

  • بین ۲۰هزار تا ۵۰هزار: خطر بیشتری برای خونریزی به هنگام آسیب وجود دارد
  • کمتر از ۲۰هزار: خونریزی حتی بدون آسیب نیز رخ می‌دهد
  • کمتر از ۱۰هزار: خونریزی خودبخودی می‌تواند شدید بوده و تهدید کننده حیات باشد

تشخیص

پزشک پرسشهایی مطرح کرده و یک معاینه فیزیکی انجام می‌دهد. این پرسشها می‌تواند علایم، سابقه خانوادگی، و داروها را پوشش دهد. معاینه، راشهای پوستی و تغییر رنگ به سرخ را بررسی می‌کند.

شمارش پلاکت ازمایشگاهی، تشخیص را تایید کرده و غلظت دقیق پلاکتها را در خون نشان می‌دهد. پزشک برخی اوقات تستهای خونی دیگری را نیز درخواست می‌کند.

این بررسی‌های شامل موارد زیر است:

  • بررسی مغز استخوان
  • شمارش کلی خون (CBC)
  • بررسی اسمیر خون، که پلاکتها را در زیر میکروسکوپ بررسی می‌کند
  • تستهای خونی دیگر که انعقاد خون را ارزیابی می‌کند

برخی افراد ممکن است نیاز به اهدای نمونه از مغز استخوان خود داشته باشند. این روند، خارج کردن مایع از مغز استخوان توسط یک سوزن را شامل می‌شود که بیوپسی مغز استخوان نام دارد.

تشخیص ITP ممکن است پس از رد کردن علل دیگر شمارش اندک پلاکت مسجل شود.

درمان

پایین بودن پلاکت خون به مقدار اندک که باعث بروز علایم نشده، نیازی به درمان ندارد.

برای شمارشهای اندک پلاکت به اندازه کافی که اثرات فیزیکی ایجاد کنند، پزشک علت را مستقیما بررسی می‌کند. طیف وسعی از دلایل ممکن وجود دارد. درمان می‌تواند شامل تغییر داروها یا تلاش برای برطرف ساختن یک وضعیت بالینی زمینه‌ای را شامل شود.

برای موارد ITP، درمان شامل داروهایی که سیستم ایمنی را سرکوب می‌کنند، مانند داروی کورتیکواستروئیدی تحت عنوان پردنیزولون، می‌باشد.

در موارد شدید، ممکن است نیاز به انتقال خون باشد.

اگر پس از یک سال، افزایشی در شمارش پلاکتی مشاهده نشود، جراح ممکن است طحال را طی روندی تحت عنوان اسپلنکتومی خارج کند. افراد با تظاهرات بسیار شدید یا اورژانسی کاهش پلاکت، می‌توانند با انتقال پلاکت، درمان شوند.

زندگی با ترومبوسیتوپنی

افرادی که مبتلا به پایین بودن پلاکت خون هستند، بمنظور کاهش خطرات می‌توانند:

  • از بروز آسیبها و جراحاتی که ممکن است به بریدگی یا کوفتگی منجر شود، جلوگیری کنند
  • از اطلاع تمامی مسئولین بهداشتی‌شان از وضعیت آنها که می‌تواند در تصمیمات درمانی تاثیرگذار باشد، اطمینان حاصل کنند
  • در مصرف ترکیبات OTC که ممکن است آسپرین را شامل شود، نهایت دقت را داشته باشند
  • در صورت برداشت طحال، از عفونتها حدالامکان دوری کنند

هر گونه نگرانی یا علایم غیر طبیعی باید به اطلاع پزشک برسد.

ITP چیست؟

ITP به پورپورای ترومبوسیتوپنیک ایدیوپاتیک اشاره دارد. این وضعیت همچنین تحت عنوان ترومبوسیتوپنی خودایمن شناخته می‌شود.

نام این وضعیت به راشهای ناشی از خون ریزی که در نتیجه پایین بودن پلاکت خون پدید می‌آیند، اشاره دارد. ایدیوپاتیک به معنی دلایل ناشناخته است.

در ITP، سیستم ایمنی به پلاکتها حمله می‌کند. این وضعیت اغلب پس از عفونت در کودکان صورت می‌گیرد.

ITP یک وضعیت نادر است. انعقاد داخلی می‌تواند تعداد زیادی از پلاکتها را مصرف کند.

رضا مجیدآذر


نمایش دیدگاه ها (0)
دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *