انتشار این مقاله


آزمایشات ضروری دوران بارداری

برای آشنایی و آگاهی از آزمایشات ضروری دوران بارداری با دکتر مجازی همراه شوید.

آزمایشات ضروری دوران بارداری

پزشک در هر بار ویزیت، فشار خون مادر را می‌سنجد. همچنین ممکن است پزشک آزمایش ادرار را در طول بارداری به منظور کنترل میزان گلوکز (نشانه‌ی دیابت)، پروتئین آلبومین که می‌تواند نشانه‌ی پره‌اکلامپسی (فشار خون بالا) باشد و همچنین بررسی وجود باکتری و عفونت، تکرار کند.

سونوگرافی در طول بارداری با اهداف مختلفی انجام می‌گیرد:

در سه ماهۀ اول:

  • تعیین مدت زمان بارداری
  • تعیین تعداد جنین و شناسایی ساختار جفت
  • تشخیص حاملگی خارج رحمی یا سقط جنین
  • بررسی رحم و سایر ساختمان‌های لگن
  • در برخی موارد تشخیص ناهنجاری‌های جنین

در سه ماهۀ دوم:

  • تایید مدت زمان بارداری
  • تعیین تعداد جنین و بررسی ساختار جفت
  • برای کمک به انجام آزمایشات قبل از زایمان مانند آمنیوسنتز
  • بررسی آناتومی جنین برای وجود ناهنجاری‌ها
  • بررسی میزان مایع آمنیوتیک
  • بررسی الگوهای جریان خون
  • مشاهده رفتار و فعالیت جنین
  • بررسی جفت
  • اندازه‌گیری طول سرویکس
  • کنترل رشد جنین

در سه ماهۀ سوم:

  • کنترل رشد جنین
  • بررسی میزان مایع آمنیوتیک
  • به عنوان بخشی از بیوفیزیکال پروفایل
  • تعیین موقعیت جنین
  • بررسی جفت

آزمایشات سه ماهۀ اول بارداری

  • آزمایش خون

آزمایش خون به منظور شناسایی نوع گروه خونی و عامل Rh و بررسی کم‌خونی، ایمنی نسبت به روبلا (سرخجه) و بیماری‌هایی مانند هپاتیت B، سیفلیس، HIV و سایر بیماری‌های منتقل شونده از راه جنسی انجام می‌گیرد.

  • تست اولتراسوند برای بررسی شفافیت پشت گردن جنین (NT)

این تست برای بررسی پشت گردن جنین از نظر افزایش مایع و ضخیم‌شدگی انجام می‌گیرد.

  • آزمایش سرم (خون) مادر

در این آزمایش مقدار دو ماده که در خون تمام زنان باردار یافت می‌شود، اندازه‌گیری می‌شود:

غربالگری پروتئین پلاسما مرتبط با بارداری (PAPP-A): پروتئینی که در اوایل بارداری توسط جفت تولید می‌شود. سطح غیرطبیعی این پروتئین با افزایش ریسک ناهنجاری‌های کروموزومی در ارتباط است.

گونادوتروپین کوریونیک انسانی (hCG): هورمونی که در اوایل بارداری از جفت تولید می‌شود. سطح غیرطبیعی این پروتئین با افزایش ریسک ناهنجاری‌های کروموزومی در ارتباط است.

زمانی‌که این دو تست همراه هم انجام بگیرند، توانایی بزرگی در تشخیص امکان وجود نقایص مادرزادی مانند سندرم داون (تریزومی ۲۱) و تریزومی ۱۸ خواهند داشت. اگر نتایج این آزمایشات غربالگری سه ماهۀ اول غیرطبیعی باشد، مشاورۀ ژنتیکی توصیه می‌شود. همچنین، آزمایشات دیگری از جمله نمونه‌برداری از کوریون (CVS)، آمنیوسنتز، cell-free fetal DNA و سایر اولتراسوندها ممکن است برای تشخیص دقیق‌تر مورد نیاز باشند.

  • نمونه‌برداری از کوریون (CVS)

اگر ۳۵ ساله یا بزرگ‌تر هستید، یا سابقۀ خانوادگی بیماری‌های خاصی دارید و یا دارای آزمایش ژنتیک غیرتهاجمی مثبتی هستید، به شما انجام این آزمایش بین هفته‌های ۱۰ تا ۱۲ پیشنهاد خواهد شد. CVS می‌تواند نقایص ژنتیکی بسیاری از جمله سندرم داون، آنمی داسی شکل، سیستیک فیبروزیس، هموفیلی و دیستروفی عضلانی را تشخیص دهد. در این روش، از کاتتر کوچکی از طریق سرویکس و یا فرو بردن سوزنی به درون شکم برای گرفتن نمونه بافت از جفت استفاده می‌شود. در این روش یک درصد خطر سقط وجود دارد و می‌تواند نقایص مادرزادی کروموزومی را با دقت ۹۸ درصدی تشخیص دهد. اما، در مقایسه با آمنیوسنتز، نمی‌تواند در تشخیص اختلالات لولۀ عصبی مانند اسپینا بیفیدا، آننسفالی و نقص دیوارۀ شکم کمک‌کننده باشد.

  • cell-free fetal DNA یا NIPT

این تست می‌تواند بعد از ۱۰ هفتگی انجام گیرد. در این آزمایش از نمونۀ خون برای اندازه‌گیری مقدار نسبی DNA آزاد جنینی در خون مادر استفاده می‌شود. تصور می‌شود این تست می‌تواند ۹۹ درصد حاملگی‌های سندرم داونی را تشخیص دهد. همچنین، برای سایر ناهنجاری‌های کروموزومی نیز مورد استفاده قرار می‌گیرد.

  • شمارش کامل سلول‌های خونی (CBC)

این آزمایش به پزشک اطلاع می‌دهد که آیا شما دارای هموگلوبین بسیار کمی در گلبول‌های قرمز (نشانۀ آنمی) خود هستید. اگر چنین باشد، احتمالا به علت کمبود آهن است. اگر کمبود آهن داشته باشید، پزشکتان توصیه خواهد کرد که مکمل‌های آهن مصرف کنید و غذاهای غنی از آهن بیش‌تری بخورید.
در این تست پلاکت‌ها و گلبول‌های سفیدتان نیز شمارش می‌شوند (تعداد بالای گلبول‌های سفید می‌تواند نشانگر عفونت باشد).

آزمایشات سه ماهۀ دوم بارداری

  • غربالگری آلفا فتوپروتئین (AFP)

این آزمایش خون سطح آلفا فتوپروتئین خون مادر را در طول بارداری اندازه‌گیری می‌کند. AFP پروتئینی است که به‌طور طبیعی توسط کبد جنین تولید می‌شود و در مایع اطراف جنین (مایع آمنیوتیک) وجود دارد و از جفت به خون مادر منتقل می‌شود. آزمایش خون AFP، MSAFP (AFP سرم مادری) نیز نامیده می‌شود.
سطوح غیر طبیعی AFP می‌تواند نشانۀ موارد زیر باشد:

  • نقایص لولۀ عصبی باز (ONTD) از جمله اسپینا بیفیدا
  • سندرم داون
  • سایر اختلالات کروموزومی
  • نقص در دیوارۀ شکمی جنین
  • دوقلویی (بیش از یک جنین این پروتئین را تولید می‌کند)
  • تاریخ تخمینی نادرست شروع بارداری (سطح این پروتئین در طول بارداری متفاوت است)
  • hCG

هورمون گونادوتروپین کوریونی انسانی می‌باشد که توسط جفت تولید می‌شود.

  • استریول (Estriol)

هورمونی که توسط جفت تولید می‌شود.

  • Inhibin

هورمونی که توسط جفت تولید می‌شود.

نتایج آزمایش غیرطبیعی AFP و سایر مارکرها ممکن است نشانگر نیاز به انجام آزمایشات اضافی باشد. معمولا برای تایید تاریخ بارداری و بررسی نخاع و سایر قسمت‌های بدن جنین از نظر نقص، از سونوگرافی استفاده می‌شود. ممکن است آمنیوسنتز برای تشخیص دقیق مورد نیاز باشد.

  • آمنیوسنتز

آمنیوسنتز روشی است که در آن برای تشخیص اختلالات کروموزومی و نقایص لولۀ عصبی باز (ONTDs)، از مایع آمنیوتیک اطراف جنین نمونۀ کوچکی می‌گیرند. این تست برای سایر نقایص ژنتیکی و اختلالات بسته به تاریخچۀ خانوادگی نیز قابل انجام است. آمنیوسنتز به‌طور کلی برای زنان بین هفته‌های ۱۵ تا ۲۰ بارداری که در معرض خطر بالای ابتلا به اختلالات کروموزومی هستند، مانند زنانی که بالای ۳۵ سال سن دارند یا زنانی که تست غربالگری سرم مادری غیرطبیعی دارند که نشان‌دهندۀ خطر بالای اختلالات کروموزومی یا نقایص لولۀ عصبی می‌باشد، توصیه می‌شود.

  • بررسی الکتریکی قلب جنین

ممکن است پزشک در طول بارداری و طول زایمان بخواهد ضربان قلب و سایر عملکردهای آن را کنترل کند. در این روش، میزان و ریتم ضربان قلب جنین بررسی می‌شود. متوسط ضربان قلب جنین بین ۱۱۰ تا ۱۶۰ در هر دقیقه می‌باشد. ضربان قلب جنین ممکن است در پاسخ به شرایط رحم تغییر کند. ضربان قلب یا الگوی غیرطبیعی ممکن است به این معنا باشد که جنین اکسیژن کافی دریافت نمی‌کند یا مشکلات دیگری وجود دارد. همچنین، الگوی غیرطبیعی می‌تواند به معنای نیاز به زایمان اورژانسی یا سزارین باشد.

  • تست تحمل گلوکز (GTT)

تست یک ساعته اولیه، آزمایش چالش گلوکز است و اگر نتیجه غیرطبیعی باشد، تست تحمل گلوکز انجام می‌گیرد. این تست معمولا بین هفته‌های ۲۴ تا ۲۸ برای اندازه‌گیری سطح قند (گلوکز) در خون مادر انجام می‌شود. سطح غیرطبیعی گلوکز ممکن است نشانۀ دیابت بارداری باشد. دیابت بارداری می‌تواند نیاز بالقوۀ مادر برای انجام زایمان سزارین را افزایش دهد، زیرا معمولا نوزاد مادران دارای دیابت بارداری بزرگ‌تر می‌شوند. همچنین، ممکن است نوزاد روزها بعد از زایمان، قند خون پایین داشته باشد. اگر آزمایش دیابت بارداری مثبتی داشته باشید، ریسک بالاتری در ابتلا به دیابت در طی ۱۰ سال آینده خواهید داشت و باید پس از بارداری نیز آزمایش انجام دهید.

آزمایشات سه ماهۀ سوم بارداری

  • استرپتوکوک گروه B

استرپتوکوک گروه  B(GBS)، باکتری است که در انتهای دستگاه تناسلی ۲۵ درصد زنان یافت می‌شود. عفونت GBS معمولا قبل از بارداری مشکلی ایجاد نمی‌کند، اما می‌تواند منجر به بیماری‌های جدی در مادر طی طول بارداری شود. GBS ممکن است باعث کوریوآمنیونیتیس (عفونت شدید بافت جفتی) و عفونت بعد از زایمان شود. عفونت‌های دستگاه ادراری ناشی از GBS می‌تواند منجر به زایمان زودرس، یا پیلونفریت و سپسیس شود. GBS شایع‌ترین علت عفونت‌های تهدیدکنندۀ زندگی نوزادان از جمله پنومونی و مننژیت است. نوزادان تازه متولد شده عفونت را در طول بارداری و یا از دستگاه تناسلی مادر هنگام زایمان می‌گیرند.
مراکز کنترل و پیشگیری از بیماری، غربالگری تمام زنان باردار را از نظر کلونیزاسیون استرپتوکوک گروه B در واژن و رکتوم بین هفته‌های ۳۵ تا ۳۷ بارداری توصیه می‌کند. درمان مادران با ریسک فاکتور مشخص یا کشت مثبت، برای کاهش خطر انتقال GBS به نوزاد مهم است. نوزادان مادرانی که بعد از آزمایش GBS مثبت، آنتی‌بیوتیک دریافت می‌کنند، نسبت به مادران بدون درمان، ۲۰ برابر کم‌تر محتمل توسعه بیماری هستند.

  • تست بدون استرس (NST)

تست بدون استرس ضربان قلب جنین و پاسخ به حرکت را برای اطمینان از عملکرد خوب جنین و دریافت اکسیژن کافی اندازه‌گیری می‌کند. این تست از هفتۀ ۲۸ به بعد انجام می‌گیرد. تست بدون استرس معمولا برای مادرانی که دارای عوارض‌هایی مانند دیابت بارداری یا پره‌اکلامپسی هستند و یا تحت روشی مانند آمنیوسنتز قرار گرفته‌اند، انجام می‌گیرد. همچنین، زمانی‌که جنین کوچک‌تر از حد نرمال باشد یا زیاد فعال نباشد، انجام می‌شود. اگر زمان زایمان گذشته باشد، ممکن است NST انجام گیرد.

  • بیوفیزیکال پروفایل (BPP)

بیوفیزیکال پروفایل یکی دیگر از روش‌های ارزیابی سلامت جنین می‌باشد و اغلب زمانی‌که سایر تست‌ها (مانند تست بدون استرس) نیاز به پیگیری داشته باشند، انجام می‌گیرد. هنگامی‌که همه‌ی اندازه‌گیری‌ها نرمال باشد، به احتمال زیاد جنین عملکرد خوبی دارد. اگر هرکدام از تست‌ها نامشخص باشد، ممکن است تست‌های بیش‌تری برای بدست آوردن تصویر دقیق‌تری از وضعیت جنین ارائه شود. مادرانی که دوقلو یا چندقلو باردارند و دارای ریسک فاکتور‌های مشخصی هستند، همچنین افرادی که شرایطی مانند فشار خون بالا، دیابت نوع ۲ یا بیماری قلبی دارند، ممکن است این تست برایشان انجام گیرد. همچنین، زمانی‌که تاریخ زایمان گذشته باشد ممکن است انجام ‌شود. پزشکان اغلب برای تعیین اینکه آیا زمان زایمان القایی است، این تست را انجام می‌دهند. بیوفیزیکال پروفایل هیچ خطری برای مادر و جنین ندارد.


منابع:

آنیتا ریحانی فرد


نمایش دیدگاه ها (3)
  1. با سلام خانم دکتر،
    من خانمم باردار هستش در هفته ۸ ، متاسفانه دو روز پیش در باغ که یک ساعت قبل سمپاشی ضد آفت شده بود، حضور داشت، بوی سم در فضا مشهود بود، الان این نگرانی هست که مشکلی برای جنین پیش بیاد ، چطور میشه مطمئن شد که مشکلی بوجود آمده یا نه؟ منظور ازمایش خاصی هست؟

    ممنوم

  2. با سلام خانم دکتر،
    من خانمم باردار هستش در هفته ۸ ، متاسفانه دو روز پیش در باغ که یک ساعت قبل سمپاشی ضد آفت شده بود، حضور داشت، بوی سم در فضا مشهود بود، الان این نگرانی هست که مشکلی برای جنین پیش بیاد ، چطور میشه مطمئن شد که مشکلی بوجود آمده یا نه؟ منظور ازمایش خاصی هست؟

    ممنون

    1. با سلام؛
      توصیه می‌شود زنان در سه ماهۀ اول بارداری در تماس با مواد شیمیایی نباشند؛ در بیشتر موارد زمانی نگرانی و خطر وجود دارد که تماس دراز مدت و مواجهه شدید رخ دهد.
      با مشورت پزشک خود می‌توانید آزمایشات روتین غربالگری را انجام دهید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *