ارتوپدی فنی یکی از حوزههای تخصصی توانبخشی است که با طراحی و ساخت وسایل کمکی مانند پروتز و ارتز، به بهبود حرکت و عملکرد اندامهای بدن کمک میکند. متخصصان این حوزه با توجه به شرایط جسمانی هر فرد، وسایل مناسبی برای اصلاح ناهنجاریها، حمایت از مفاصل و جایگزینی اندامهای ازدسترفته طراحی میکنند. در این مقاله بررسی میکنیم ارتوپد فنی چیست، چه کاربردها و وظایفی دارد و درمان با روشهای ارتوپدی فنی چگونه انجام میشود. همچنین با نحوه طراحی پروتز و ارتز متناسب با نیازهای هر فرد آشنا خواهید شد.
ارتوپد فنی چیست؟
ارتوپد فنی یا متخصص ارتز و پروتز، فردی آموزشدیده در زمینه ارزیابی، طراحی، ساخت و تنظیم وسایل کمکی و جایگزین اندامهای بدن است. این متخصص با استفاده از دانش آناتومی، بیومکانیک و اصول توانبخشی، وسایلی مانند پای مصنوعی، دست مصنوعی، کمربندهای طبی، بریس و کفشهای طبی را متناسب با شرایط هر بیمار تهیه میکند.
به نقل از وب سایت ارتز پروتز زعفرانیه :
هدف اصلی ارتوپدی فنی، بهبود عملکرد حرکتی، اصلاح ناهنجاریهای اسکلتی و عضلانی، کاهش فشار و درد و افزایش استقلال افراد در انجام فعالیتهای روزمره است.
کاربرد ارتوپد فنی چیست؟
ارتوپدی فنی در زمینههای مختلف درمانی و توانبخشی کاربرد دارد و میتواند به افراد دارای مشکلات حرکتی، آسیبهای اسکلتی و عضلانی یا قطع عضو کمک کند و ۵ مورد از مهمترین کاربردهای این حوزه عبارتاند از:
۱. طراحی و ساخت پروتز برای جایگزینی اندام ازدسترفته
یکی از مهمترین کاربردهای ارتوپدی فنی، طراحی و ساخت پروتز برای افرادی است که به دلایلی مانند تصادف، بیماری، عفونت یا مشکلات مادرزادی بخشی از اندام خود را از دست دادهاند. پروتزهایی مانند پروتز پا ( https://orthozaferaniyeh.com/پروتز-پا/ ) و دست مصنوعی با هدف جایگزینی عضو ازدسترفته طراحی میشوند و به فرد کمک میکنند توانایی انجام فعالیتهای روزمره، حفظ تعادل و حرکت را تا حد امکان بازیابی کند.
۲. ساخت ارتز برای اصلاح ناهنجاریهای اسکلتی و عضلانی
ارتزها وسایلی هستند که برای حمایت، تثبیت، اصلاح موقعیت یا کنترل حرکت اندامهای بدن مورد استفاده قرار میگیرند. متخصص ارتوپد فنی با توجه به نوع ناهنجاری و شرایط بیمار، ارتز مناسبی طراحی میکند تا از پیشرفت مشکلات اسکلتی و عضلانی جلوگیری شود و عملکرد اندام بهبود پیدا کند. بریسهای ستون فقرات و وسایل اصلاحی اندامها از نمونههای رایج ارتز هستند.
۳. اصلاح صافی کف پا و مشکلات ساختاری پا
افرادی که دچار صافی کف پا، انحراف پاشنه یا توزیع نامناسب فشار در کف پا هستند، ممکن است هنگام راه رفتن یا ایستادن درد و ناراحتی داشته باشند. ارتوپد فنی با طراحی کفیهای طبی و ارتزهای مخصوص پا، به توزیع مناسب وزن بدن و اصلاح موقعیت پا کمک میکند. این وسایل میتوانند فشار واردشده به نقاط مختلف کف پا را کاهش دهند و راحتی فرد هنگام حرکت را افزایش دهند.
۴. کمک به درمان انحراف ستون فقرات
یکی دیگر از کاربردهای ارتوپدی فنی، ساخت بریسهای مخصوص برای کنترل برخی ناهنجاریهای ستون فقرات مانند اسکولیوز است. این بریسها با اعمال فشارهای کنترلشده به بخشهای مشخصی از تنه، میتوانند به کنترل پیشرفت انحراف ستون فقرات، بهویژه در کودکان و نوجوانان در حال رشد، کمک کنند. نوع بریس و مدت استفاده از آن باید با توجه به شدت انحراف و نظر پزشک تعیین شود.
۵. حمایت از مفاصل پس از آسیبدیدگی
پس از آسیبهایی مانند پیچخوردگی، شکستگی یا صدمات رباطی، ممکن است مفاصل برای مدتی به حمایت و محدودیت حرکتی نیاز داشته باشند. ارتوپد فنی با طراحی یا انتخاب زانوبند، مچبند، آرنجبند و سایر ارتزهای مفصلی به تثبیت ناحیه آسیبدیده و کنترل حرکات آن کمک میکند. استفاده از این وسایل میتواند بخشی از روند توانبخشی و بازگشت تدریجی فرد به فعالیتهای عادی باشد.
وظایف متخصصین ارتوپد فنی
متخصصان ارتوپد فنی وظایف مختلفی در زمینه ارزیابی بیماران، طراحی وسایل کمکی و بهبود عملکرد حرکتی آنها بر عهده دارند. مهمترین وظایف این متخصصان عبارتاند از:
۱. ارزیابی شرایط جسمانی بیمار: متخصص ارتوپد فنی ابتدا وضعیت اندامها، دامنه حرکتی مفاصل، قدرت عضلات، تعادل و نحوه راه رفتن فرد را بررسی میکند تا نیازهای حرکتی و مشکلات جسمانی او مشخص شوند.
۲. اندازهگیری و قالبگیری از اندامها: برای ساخت پروتز و ارتز اختصاصی، اندازهگیری دقیق اندام یا تهیه قالب از آن ضروری است. این کار به ساخت وسیلهای کمک میکند که با فرم بدن فرد تناسب داشته باشد و هنگام استفاده باعث ایجاد فشار و ناراحتی نشود.
۳. طراحی پروتز و ارتز متناسب با نیاز بیمار: متخصص با توجه به نوع آسیب، محل قطع عضو، وضعیت عضلات و مفاصل و میزان فعالیت فرد، وسیله مناسب را طراحی میکند تا بهترین عملکرد و راحتی ممکن فراهم شود.
۴. ساخت و مونتاژ وسایل ارتوپدی: آمادهسازی قطعات، انتخاب مواد اولیه، ساخت سوکت پروتز، تنظیم مفاصل و مونتاژ اجزای مختلف از جمله وظایف فنی این متخصصان است.
۵. تنظیم و اصلاح پروتز و ارتز: پس از ساخت وسیله، باید تناسب آن با بدن بیمار بررسی شود. متخصص ارتوپد فنی در صورت وجود فشار، ناراحتی یا محدودیت حرکتی، تنظیمات لازم را انجام میدهد.
۶. آموزش نحوه استفاده از وسایل ارتوپدی: بیمار باید روش صحیح پوشیدن، خارج کردن، تنظیم و مراقبت از پروتز یا ارتز را یاد بگیرد. آموزش این موارد به کاهش مشکلات احتمالی و افزایش اثربخشی وسیله کمک میکند.
درمان با ارتوپدی فنی چگونه انجام میشود؟
درمان با ارتوپدی فنی معمولاً با ارزیابی اولیه بیمار آغاز میشود. در این مرحله، متخصص ارتوپد فنی با بررسی سوابق پزشکی، نوع آسیب یا ناهنجاری، وضعیت استخوانها و مفاصل، قدرت عضلات و توانایی حرکتی فرد، نیاز او به پروتز یا ارتز را مشخص میکند.
سپس با توجه به تشخیص پزشک و اهداف توانبخشی، نوع وسیله مناسب انتخاب میشود. در ادامه، اندازهگیری دقیق یا قالبگیری از اندام انجام میگیرد و اطلاعات لازم برای طراحی وسیله اختصاصی به دست میآید. پس از آن، پروتز یا ارتز با استفاده از مواد و قطعات متناسب با شرایط بیمار ساخته یا آمادهسازی میشود.
پس از آماده شدن وسیله، مرحله امتحان کردن و تنظیم آن آغاز میشود. در این مرحله، متخصص میزان تناسب وسیله با بدن، راحتی بیمار، نحوه توزیع فشار و عملکرد آن هنگام حرکت را بررسی میکند و در صورت نیاز تغییرات لازم را انجام میدهد.
سپس نحوه استفاده صحیح از وسیله به بیمار آموزش داده میشود و در صورت لزوم، تمرینات توانبخشی و فیزیوتراپی نیز برای سازگاری بهتر با آن در نظر گرفته میشود. درمان با ارتوپدی فنی به همین مراحل محدود نیست و پیگیریهای دورهای برای بررسی عملکرد وسیله، رفع مشکلات احتمالی و انجام تنظیمات جدید اهمیت زیادی دارد.
ارتوپد فنی چگونه برای هر فرد پروتز یا ارتز مناسب را طراحی میکند؟
طراحی پروتز یا ارتز اختصاصی با بررسی دقیق شرایط جسمانی و نیازهای حرکتی هر فرد آغاز میشود. متخصص ارتوپد فنی ابتدا محل و میزان آسیب یا قطع عضو، وضعیت عضلات و مفاصل، دامنه حرکتی، وزن و میزان فعالیت روزانه بیمار را ارزیابی میکند.
برای مثال، در افرادی که دچار قطع عضو هستند، محل قطع عضو و وضعیت اندام باقیمانده نقش مهمی در انتخاب نوع پروتز دارد. همچنین در افرادی که به ارتز نیاز دارند، نوع ناهنجاری، میزان ناپایداری مفصل و هدف درمان مشخص میشود. پس از این بررسیها، نوع وسیله، جنس مواد اولیه و ساختار مناسب آن انتخاب خواهد شد.
در مرحله بعد، اندازهگیری دقیق و در صورت نیاز قالبگیری از اندام انجام میشود تا وسیله متناسب با فرم بدن فرد ساخته شود. سپس متخصص ارتوپد فنی با استفاده از مواد اولیه و قطعات مناسب، پروتز یا ارتز را آماده کرده و آن را روی بدن بیمار امتحان میکند.
در این مرحله، میزان راحتی، تناسب، نحوه توزیع فشار و عملکرد وسیله هنگام حرکت بررسی میشود. در صورت نیاز، اصلاحات لازم انجام میگیرد تا وسیله بهترین کارایی را داشته باشد. همچنین با توجه به تغییرات جسمانی فرد و پیشرفت روند توانبخشی، ممکن است در آینده به تنظیم مجدد یا ساخت وسیله جدید نیاز باشد.
جمعبندی
ما در مطالب این صفحه در رابطه با ارتوپد فنی سخن گفتیم و اطلاعات مفیدی دراین باره در اختیار شما عزیزان قرار دادیم و اینک در انتهای مطالب این صفحه امیدواریم متون ارائه شده برای شما مفید بوده باشد.


