انتشار این مقاله


دلیل چاقی پس از کاهش وزن چیست؟

هر کس که زمانی تلاش کرده است تا وزن خود را کاهش دهد و آن را ثابت نگه دارد، می­‌داند که این کار ممکن است تا چه حد دشوار باشد اما دلیل چیست؟

بیشتر مردم به ۳ علت بعد از کاهش وزن، دوباره چاق می­‌‍شوند. کاهش وزن معمولاً منجر به کاهش میزان متابولیسم استراحت (RMR) می‌گردد. هر کس که زمانی تلاش کرده است، تا وزن خود را کاهش دهد و آن را ثابت نگه دارد؛ می­‌داند که این کار ممکن است مشکل باشد. کاهش وزن به نظر کاری ساده است؛ فقط کافی است ورزش کنید تا کالری‌های بیشتری بسوزانید و میزان کالری‌های مصرفی خود را کاهش دهید. ولی مطالعات بسیاری نشان داده است که این استراتژی ساده برای عده زیادی از مردم موثر واقع نمی­‌شود.

یک مثال برجسته در مورد چالش‌های تثبیت کاهش وزن از تحقیقات اخیر موسسه ملی مطالعات بهداشتی به دست آمده است. محققان ۱۴ نفر از شرکت کنندگان مسابقه بیگست لوزر (Biggest Loser) را مورد بررسی قرار دادند. در طول مدت ۳۰ هفته‌ای مسابقه هر شرکت کننده به طور متوسط ۱۲۵ پوند (معادل ۵۶ کیلوگرم) وزن کم کرد. ولی در طی ۶ سال بعد از مسابقه همه­‌ی شرکت کنندگان به جز یک نفر دوباره به همان میزان اولیه چاق شدند؛ با وجود اینکه رژیم و ورزش را ادامه داده بودند.

بیشتر مردم به ۳ علت پس از کاهش وزن، دوباره چاق می­‌شوند.
هر کس که زمانی تلاش کرده است، تا وزن خود را کاهش دهد و آن را ثابت نگه دارد؛ می­ داند که این کار ممکن است مشکل باشد.

چرا کاهش وزن و حفظ آن بسیار مشکل است ؟

کاهش وزن معمولاً منجر به کاهش میزان متابولیسم استراحت می‌­شود و در نتیجه پایین نگه داشتن وزن را دشوار می­‌کند.

نرخ متابولیسم استراحت یا Resting Metabolic Rate) RMR) در واقع میزان کالری­‌هایی است که در حالت استراحت می­‌سوزانیم. ولی چرا کاهش وزن منجر به کاهش RMR می‌­شود؟ و آیا راهی برای ثابت نگه داشتن RMR در یک میزان نرمال بعد از کاهش وزن وجود دارد؟ من به عنوان کسی که فیزیولوژی اسکلتی-عضلانی را مطالعه می­‌کند؛ سعی خواهم نمود به این سوال‌ها پاسخ دهم.

فعالیت عضلات عمقی پا که سولئوس (soleus) نامیده می‌شوند؛ به منظور تنظیم RMR در زمان استراحت مانند زمانی که نشسته­‌ایم و یا بی­ حرکت ایستاده‌­ایم، ضروری است. انقباض این عضلات به جریان خون و مایعات در بدن کمک می­‌کند. فعالیت این عضلات هم­ اکنون موضوع حائز اهمیتی در مرکز علوم بالینی و تحقیقات مهندسی دانشگاه بینگهمتون است. این عضلات به قلب‌های ثانویه معروف هستند و با پمپ کردن خون به بازگشت آن به قلب کمک می ‌کنند. هم­چنین این امکان را به ما می‌­دهند که فعالیت متابولیک خود را در حین فعالیت­‌های کم تحرک در محدوده‌ی نرمالی حفظ کنیم.

۳- متابولیسم استراحت و حفظ وزن

نرخ متابولیسم استراحت عبارت است از هم‌ ­ی فعالیت­‌های بیوشیمیایی که در زمان استراحت در بدن رخ می ‌دهد. همین متابولیسم استراحت است که انسان را زنده نگه می­‌دارد و به تنفس کمک می­‌کند و از همه مهم­‌تر بدن را گرم نگه می ‌دارد. شرایط استاندارد برای سنجش RMR حالتی است که فرد در حین استراحت در دمای اتاق نشسته باشد. عدد به دست آمده معادل متابولیکی آن فرد یا Metabolic Equivalent of Task) MET) آن فرد خواهد بود. آهسته قدم زدن معادل دو MET، دوچرخه­ سواری معادل چهارMET و آهسته دویدن معادل هفتMET است. به نظر می­‌رسد در زندگی مدرن امروزی برای انجام فعالیت­‌های روزانه نیاز به حرکت چندانی نداریم. بنابراین در بیشتر افراد ۸۰ درصد کالری­‌های مصرف شده در طی روز مربوط به RMR است.

هنگامی که شما وزن کم می­‌کنید، به دلیل این که مقدار اندکی از بافت عضلانی را هم از دست می­‌دهید؛ RMR نیز باید اندکی کاهش یابد. با توجه به این که هنگام کاهش وزن بیشتر بافت چربی که از لحاظ متابولیکی چندان فعال نیست از دست می­‌رود؛ انتظار می‌­رود میزان کاهش در RMR اندک باشد. ولی در کمال تعجب، کاهش زیاد RMR در افرادی که با ورزش و یا رژیم وزن کم کرده­‌اند، نسبتاً شایع است.

برای مثال در شرکت کنندگان مسابقه بیگست لوزر کاهش حدوداً ۳۰ درصدی RMR مشاهده شد درحالیکه ۸۰ درصد از کاهش وزن آن‌­ها مربوط به از دست دادن بافت چربی بود. یک محاسبه ساده نشان می‌­دهد برای چنین کاهش شدیدی در RMR، تقریباً روزی دو ساعت پیاده ­روی سریع به مدت یک هفته نیاز است و این فراتر از فعالیت‌های روزانه معمول یک فرد است. بیشتر مردم نمی­‌توانند این سطح از فعالیت بدنی را در برنامه روزانه زندگی خود بگنجانند.

هیچ شبهه‌ای وجود ندارد که یک رژیم غذایی متعادل و ورزش منظم برای سلامتی بدن خوب است. ولی از منظر یک کارشناس تغذیه، افزایش میزان RMR استراتژی موثرتری برای کاهش وزن و ثابت نگه داشتن آن می‌باشد.

۲- ارتباط بین RMR و قلب

فعالیت متابولیکی به میزان انتقال اکسیژن به بافت‌های بدن وابسته است. اکسیژن موردنیاز بافت‌ها به وسیله جریان خون تامین می‌­شود. بنابراین برون­ ده قلبی عامل اصلی تعیین کننده فعالیت متابولیکی است. در بدن یک فرد بالغ حدودا ۴ تا ۵ لیتر خون وجود دارد که کل این خون باید تقریباً در هر دقیقه در بدن گردش نماید. با این وجود مقدار خونی که قلب با هر ضربان می­‌تواند پمپ کند، به میزان خون بازگشتی به قلب در بین ضربان‌ها بستگی دارد.

اگر ساختار عروق بدن ما به ویژه وریدها مانند لوله­‌های سخت و پوست پاهایمان مانند پاهای پرندگان بود؛ میزان خون خروجی از قلب همواره برابر با خون ورودی به قلب می‌­شد. ولی این گونه نیست. وریدهای بدن ما نسبتاً انعطاف پذیر هستند و می ‌توانند چندین برابر زمان استراحت خود گشاد شوند. پوست انعطاف پذیر ما هم اجازه می­‌دهد حجم بدن البته به میزان کمی افزایش یابد. در نتیجه وقتی در حالت استراحت نشسته ‌ایم، خون و مایع میان بافتی (مایعی که همه سلول­‌های بدن را احاطه می‌­کند) در قسمت­‌های انتهایی بدن تجمع می­‌یابد. این تجمع به طور قابل توجهی منجر به کاهش بازگشت خون به قلب می‌شود و به دنبال آن میزان خونی که قلب در هر بار انقباض پمپ می­‌کند، کاهش می‌یابد. این موجب کاهش برون ­­­ده قلبی می­‌گردد که کاهش RMR را در پی خواهد داشت.

تحقیقات ما نشان داده است که برون­ ده قلبی خانم‌های میان سال نرمال در هنگام استراحت ۲۰ درصد کاهش خواهد یافت. تجمع مایعات در افرادی که به تازگی وزن کم کرده‌اند بیشتر است زیرا پوست آن­‌ها شل­‌تر شده است و فضای کافی برای تجمع مایعات را تامین می­‌کند. بیشتر افرادی که سریع وزن کم می­‌کنند این وضعیت را تجربه کرده­‌اند.

۱- افزایش فعالیت متابولیکی

تجمع مایعات در حالت نشسته در افراد جوان و سالم محدود است؛ زیرا عضلات ویژه­‌ای در ساق پا به نام عضلات سولئوس خون و مایع میان بافتی را به سمت قلب پمپ می­‌کند. به همین علت است که عضلات سولئوس معمولاً با عنوان قلب­‌های ثانویه بدن شناخته می­‌شوند. به نظر می­‌رسد در زندگی مدرن و بی ­تحرک امروزی قلب­‌های ثانویه ما در حال ضعیف شدن هستند و این موجب تجمع بیشتر مایعات در بخش‌های پایینی بدن می­‌گردد. این وضعیت امروزه بیماری نشستن نامیده می­‌شود.

علاوه بر این، تجمع بیش از اندازه مایع می­‌تواند منجر به یک چرخه معیوب شود. تجمع مایع موجب کاهش RMR می­‌گردد و کاهش RMR به معنی کاهش سوخت و ساز بدن است که منجر به کاهش بیشتر دمای بدن می‌شود. دست­‌ها و پاهای افرادی که سوخت و ساز پایینی دارند معمولاً سرد است. با توجه به این که فعالیت متابولیکی به شدت به دمای بافت وابسته است، RMR کاهش بیشتری خواهد یافت. تنها کاهشی به اندازه یک درجه فارنهایت در دمای بدن، می­‌تواند کاهش ۷ درصدی RMR را به دنبال داشته باشد.

یک روش منطقی و در عین حال گران قیمت به منظور کاهش تجمع مایعات بعد از کاهش وزن، می­‌تواند جراحی پلاستیک باشد. در این راستا اخیراً تحقیقی تصدیق کرده است که در بین افرادی که بعد از جراحی بانداژ معده وزن زیادی کم کرده ‌اند، آن‌هایی که جراحی پلاستیک داشتند در کنترل شاخص توده بدنی خود نسبت به افرادی که جراحی پلاستیک نداشتند، موفق‌تر بوده‌اند.

چه باید کرد؟

یک روش مناسب برای متعادل کردن سوخت و ساز بدن در طول دوره‌ی کاهش وزن و بعد از آن، تقویت قلب­‌های ثانویه یا همان عضلات سولئوس است. عضلات سولئوس جزء عضلات طبقه عمقی پشت ساق پا هستند و بنابراین تقویت آن‌ها مستلزم تمرین­‌های طولانی مدت و سبک است. به عنوان مثال تایجی (Tai chi) یک روش موثر برای دستیابی به این هدف است. با این وجود بسیاری از مردم این ورزش‌­ها را سنگین می­‌دانند.

در طول سال‌های اخیر، محققان آزمایشگاه تحقیقاتی علوم بالینی و مهندسی در دانشگاه بینگهمتون تلاش کرده­‌اند که روش کاربردی­‌تری برای تقویت عضلات سولئوس ابداع کنند. هم ­اکنون ما دستگاهی را طراحی کرده‌ایم که از طریق شرکت­‌های مختلف قابل تهیه است. این دستگاه از ارتعاشات مکانیکی ویژه‌ای برای فعال کردن رسپتورهای کف پا استفاده می­‌کند. فعال شدن این رسپتورها باعث می­‌شود عضلات سولئوس به صورت رفلکسی منقبض شوند.

در مطالعه ­انجام گرفته بر روی ۵۴ خانم در محدوده سنی ۴۵-۱۸ سال مشخص شده است که در ۲۴ نفر از افراد ناکارآمدی این عضلات وجود دارد که موجب تجمع بیش از اندازه مایع در پاها می­‌شود. تحریک عضلات سولئوس در این افراد منجربه بازگشت این مایع می‌شود. توانایی جلوگیری از تجمع مایع و بازگرداندن مایع تجمع یافته این امکان را به افراد می‌­دهد که برون ده قلبی خود را متعادل کنند. از لحاظ تئوری این موجب می­‌شود افراد بتوانند RMR خود را در حین فعالیت‌هایی با تحرک کمتر متعادل کنند.

این فرضیه تا حدودی توسط مطالعات اخیر انجام شده تائید شده ­است. این مطالعات منتشرنشده نشان می­‌دهد با بازگشت مایع تجمع یافته، برون ده قلبی می‌تواند تا سطوح نرمال دوباره افزایش یابد. نتایج تحقیقات هم چنین نشان می‌دهد با افزایش برون ده قلبی تا سطوح نرمال در حال استراحت، RMR نیز در حالت نشسته به سطوح نرمال باز می‌گردد.

در حال حاضر این اطلاعات مقدماتی هستند و کارآزمایی بالینی در ابعادی وسیع‌تر در حال انجام است.

رژین خالیچی


نمایش دیدگاه ها (0)
دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *